Janas: Czekamy na wolę polityczną. Jesteśmy gotowi

Kongres Polityki Miejskiej już za nami. Co się wydarzyło? Co zostało powiedziane? A może ważniejsze jest to, kogo z nami nie było i jakie słowa nie padły?

Dr Karol Janas, kierownik i współzałożyciel Obserwatorium Polityki Miejskiej przy Instytucie Rozwoju Miast i Regionów, jest jednym z autorów rekomendacji do nowej „Krajowej Polityki Miejskiej”. Jej główne założenia prezentowane były podczas zakończonego w sobotę Kongresu Polityki Miejskiej. Efekty prac wydają się być bardzo odważne – autorzy raportu rekomendują m.in. oparcie nowej polityki na modelu globalizacyjno-redystrybucyjnym. To połączenie działań mających z jednej strony wspierać rozwój największych polskich obszarów metropolitalnych, a z drugiej pomagać mniejszym ośrodkom w wykorzystaniu dodatkowych zasobów wytwarzanych w metropoliach. Warto zaznaczyć przy tym, że niektóre z już wytyczonych przez obecną władzę kierunków polityki miejskiej – jak np. deglomeracja polegająca na przeniesieniu urzędów publicznych do mniejszych ośrodków – została oceniona w rekomendacjach jako potencjalnie „nieracjonalna”.

POSŁUCHAJ PODCASTU Z dr JANASEM

Ważnym wątkiem jest też przekonanie o konieczności redefinicji rozwoju opartego na najnowszych danych dotyczących wyludniania się polskich miast. „Rozwój w warunkach permanentnego wzrostu  nie jest dłużej możliwy” – przekonują autorzy raportu. Dodają również, że wyludnianie przekłada się nie tylko na kurczenie się mniejszych ośrodków, ale dotyka również przestrzenie dzielnic centralnych czy śródmiejskich w dużych miastach. Konsekwencje tych procesów mogą okazać się druzgocące.

500+ dla miast?

Dlatego tak kluczowa wydaje się drugi z dwóch elementów modelu definiującego nową Krajową Politykę Miejską. O ile bowiem kierunek „globalizacyjny”, skierowany do najważniejszych ośrodków, wydaje się relatywnie prosty w realizacji, to sposoby efektywnej „redystrybucji” budzą wiele znaków zapytania. Zapytaliśmy o to dr Janasa, który potwierdził, że część redystrybucyjna jest o wiele trudniejsza: „Przeczytaliśmy wiele podręczników i książek z tej dziedziny i już wiemy, że nie ma tu jednego, złotego narzędzia czy metody, która pozwoliłaby na skuteczną redystrybucję tych środków. Dlatego chcemy zebrać jak najwięcej danych i dowodów, aby te narzędzia odpowiednio dopasować do sytuacji danego miasta. Nie możemy po prostu dawać – tu nie chodzi o stworzenie programu „500+” dla miast. Ważne jest, aby te pieniądze generowane przez najważniejsze ośrodki umieć inwestować np. w podnoszenie standardu jakości usług publicznych w mniejszych miastach. To jest kwestia budowania efektywnej i godnej komunikacji publicznej czy rozwoju mieszkalnictwa. Nie chcemy też wspierać miejsc, ale przede wszystkim ludzi, którzy w tych miejscach mieszkają.”

Czy towarzyszy nam wola polityczna?

Zdaniem prowadzącego rozmowę Artura Celińskiego, ambitne plany zapisane  w rekomendacjach do nowej Krajowej Polityki Miejskiej nie zyskały jednak wystarczającego poparcia w słowach otwierającej Kongres Minister Małgorzata Jarosińska-Jedynak. W swoim komentarzu opublikowanym na Facebooku nasz redaktor zauważył, że Pani Minister „od 10 minut stara się mówić mądrze, ale poza znaną już deklaracją o zrównoważeniu, oszczędnie dobiera konkrety”.

Dr Paweł Janas zwraca jednak uwagę, że „jesteśmy w takim momencie, że jakieś konkretne deklaracje od jakiegokolwiek ministra byłyby ciężkie do uzyskania. Pani Minister jest w trakcie transformacji rządu – nie wiemy, czy prowadzenie polityki miejskiej znajdzie się w zakresie jej obowiązków. Nie chcę więc ani bronić, ani krytykować Pani Minister za brak jednoznacznych słów poparcia. Rozumiem, że ten czas przejścia jest trudny dla wszystkich. Warto też zauważyć, że akurat z Panią Minister mamy dobry kontakt i z pewnością nie raz jeszcze spotkamy się na jakimś seminarium”.

Czy w związku z tym pracom Kongresu towarzyszył brak pewności, co do istnienia politycznej woli kontynuowania prac nad Krajową Polityką Miejską w rekomendowanym kształcie? Czy brak szerokiej obecności przedstawicieli rządu jest złą prognozą na przyszłość? „Też się nad tym zastanawiam” – odpowiada po chwili zawahania Karol Janas, a następnie szybko dodaje – „Rzeczywiście nie ma z nami zbyt dużo przedstawicieli rządu. Mieliśmy wcześniej więcej zgłoszeń polityków wysokiego szczebla. Zbieg terminu ogłoszenia rządu z czasem Kongresu jest tu pewnie niekorzystnym czynnikiem. Jeśli zaś chodzi o wolę polityczną, to my też ryzykujemy – np. odgrzewając temat metropolii, które są ewidentnie w nurcie obecnej polityki niemile widziane. Ale ja mam wrażenie, że gdy mówimy o poziomie operacyjnym i codziennej pracy nad KPM, to znajdujemy zrozumienie dla naszych propozycji i powoli być może uda się tę wolę polityczną wzmocnić.

Wojna polityczna, współpraca urzędnicza?

Założenia nowej Krajowej Polityki Miejskiej zawierają jednak też bardzo ważną sugestię roli i znaczenia tego dokumentu. Autorzy podkreślają, że jedną ze słabości wciąż aktualnej KPM jest to, że jako „akt kierownictwa wewnętrznego” jest „wiążąca wyłącznie dla administracji rządowej”, a dla władz miast „dokument ma charakter niewiążący”. Tymczasem nowa KPM wymaga większej koordynacji działań. Czy to oznacza, że w rekomendacjach znajdziemy ślad większej centralizacji polityki miejskiej? „Nie zamierzamy podważać zasady subsydiarności” – uspokaja dr Janas – „Na poziomie rządowym dalej chcemy wyznaczać pewne kierunki działań i wykorzystywać narzędzia, którymi już dzisiaj dysponuje rząd. Nie będziemy niczego wymuszać, a raczej zachęcać miasta do wspólnego działania. Mamy instrumenty finansowe, mamy nowe programy. Ale politycznie będzie to proces trudny, bo musimy jasno powiedzieć, komu damy środki, a komu ich odmówimy„.

Na taki sposób rozumienia współpracy z rządem cieniem rzuca się obecny, bardzo silny konflikt pomiędzy rządem a samorządem. Na to „samorządowe wyzwanie” zwracaliśmy uwagę w naszych podcastach z dr hab. Dawidem Szcześciło i prof. Rafałem Matyją. Artur Celiński wprost zapytał, czy w warunkach wojny o samorządy jest możliwa jakakolwiek współpraca?

„Jeżeli przyjąć, że ta relacja definiowana jako ostry konflikt jest najbliższa opisu rzeczywistości, to trudno sobie współpracę wyobrazić. Mam jednak nadzieję, że o ile polityka jest polityką, to życie jest życiem i jego pragmatyzm pomoże w zaproponowaniu konstruktywnych rozwiązań” – odpowiada dr Janas.

***

Kongres Polityki Miejskiej odbył się w dniach 14-16 listopada w Kielcach. Zdaniem organizatorów „1300 osób zajmujących się i interesujących się miastami zebrało się w jednym miejscu, aby poszerzyć swoją wiedzę o tym, jak robić miasta szczęśliwe, miasta lepsze do życia.” Magazyn Miasta był partnerem medialnym Kongresu. Członkowie naszej redakcji prowadzili również szereg kongresowych paneli i debat. Przygotowaliśmy także własną scenę, na której odbyło się ponad 15 rozmów podsumowujących przebieg KPM lub rozszerzających poruszane na nim wątki. Część z tych rozmów opublikujemy w formie podcastów – dokładnie tak, jak rozmowę, o której tu przeczytaliście. Nasze podcasty znajdziecie m.in. na platformie Anchor i Spotify. Polecamy także nasze audycje tworzone we współpracy z radiem TOK FM.