Kongres Polityki Miejskiej a sprawy klimatu

Kryzys klimatyczny jest już z nami. Miasta są jednocześnie jednym z kluczowym źródeł wielu zanieczyszczeń i potencjalnym rozwiązaniem problemu. Dlatego tak ważne było pojawienie się na Kongresie Polityki Miejskiej kwestii powiązań pomiędzy polityką miejską a środowiskiem i adaptacją do zmian klimatu.

Adaptacja do zmian klimatycznych to w istocie dostosowywanie się do nieuniknionych skutków zmian klimatu. Chodzi o zmniejszanie lub unikanie negatywnych konsekwencji ekstremalnych zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych oraz długotrwałych zmian warunków klimatycznych. To, co jednak łatwo zamyka się w definicji, przynosi wiele realnych trudności w codziennym życiu i funkcjonowaniu polskich miasta. Tym bardziej, że sama adaptacja już nie wystarczy. Potrzebujemy aktywnego przeciwdziałania zmianom klimatu.

Dlatego też przed Kongresem Polityki Miejskiej została powołana specjalna grupa robocza, której zadaniem było podsumowanie potencjalnych wyzwań i przygotowanie rekomendacji dla treści Krajowej Polityki Miejskiej.

Największe wyzwanie, na jakie napotyka kwestia środowiska i adaptacji do zmian klimatu, jest konieczność jej ujęcia w bardzo szerokim wymiarze. Wielokrotnie – podczas dyskusji toczonych na Kongresie Polityki Miejskiej – pojawiały się wezwania do holistycznego traktowania tego zagadnienia, a więc uwzględnianiu zarówno wymiaru cywilizacyjnego, politycznego, gospodarczego, jak i regulacji prawnych i zasad sprawiedliwości społecznej.

Kolejną barierą jest sposób mówienia o kryzie klimatycznym i konieczności przestawienia się z narracji wzywającej do bycia świadomym i prowadzeniu działań profilaktycznych, na rzecz szybkiej reakcji na to, co już w istocie doświadczamy. Brak czasu i fundamentalne jednak zagrożenie dla przetrwania życia na ziemi nie są dla wszystkich uczestników tego procesu równie oczywiste. W związku z tym niezbędne jest jednoczesne podnoszenie świadomości społecznej w tej dziedzinie i wdrażanie koniecznych zmian w sposobie funkcjonowania miast.

Klimat to jakość życia

Dla uczestników Kongresu zainteresowanych tym tematem istotne było powiązanie kwestii polityki klimatycznej z jakością życia. Obecne problemy powodują bowiem dramatyczne jej pogorszenie, a nawet – tak jak smog – przyczyniają się do skrócenia długości naszego życia. Ekstremalne zjawiska pogodowe, które rownież obserwujemy w naszych miastach, dotykają w szczególny sposób najbardziej wrażliwe grupy społeczne (dzieci poniżej 5. roku życia, osoby powyżej 65. roku życia, osoby przewlekle chore i osoby w trudnej sytuacji materialnej). Zjawiska te są wzmacniane przez sposób w jaki projektujemy nasze miasta lub organizujemy w nich mobilność. Miasta potrzebują narzędzi, które – zwłaszcza w najbardziej drastycznych momentach – umożliwią im szybkiej reagowanie na zauważone problemy i ich źródła. Przykładem takich sytuacji jest możliwość szybkiego likwidowania miejskich wysp ciepła czy radzenia sobie ze skutkami nawalnych deszczy.

Z drugiej strony wniosku z Kongresu i wcześniejszych prac grupy roboczej wskazywały również na konieczność powiązania polityki klimatycznej z innymi – ważnymi dla funkcjonowania miast – politykami. Nie da się walczyć ze skutkami kryzysu klimatycznego bez zrównoważenia polityki mobilności czy lepszej polityki przestrzennej. Samorządy muszą mieć na przykład możliwość skutecznej ochrony terenów zieleni i kształtowania zielonej infrastruktury. Dlatego też wśród rekomendowanych rozwiązań znalazło się wprowadzenie kwestii klimatycznej do wszystkich polityk. Niezbędne jest zapewnienie spójności działań i wykorzystanie ich synergii. Z punktu widzenia Krajowej Polityki Miejskiej istotne jest zaś stworzenie silny bodźców motywujących poszczególne miasta do przyjęcia przez nie współodpowiedzialności w tej dziedzinie.

Wyzwanie informacji

Kolejnym wyzwaniem jest dostęp do aktualnej i wiarygodnej informacji na tematy związane z polityką klimatyczną. Brak bieżącego i opartego na danych monitorowania ryzyka uniemożliwia efektywne reagowanie na zagrożenie. Uczestnicy Kongresu wielokrotnie zwracali uwagę na stworzenie jednolitego i porównywalnego systemu mierników i standardów zbierania danych, które potem posłużą do tworzenia adekwatnych narzędzi i regulacji.

Wśród pożądanych danych, które powinny być dostępne na bieżąco można znaleźć np. miernik wysp ciepła, gradient temperatury, miernik wpływu nowych inwestycji na zmiany klimatyczne, bilans wodny czy wpływ drzew na klimat miasta.

Nowa gospodarka

Uczestnicy Kongresu zgadzali się, że obecny sposób funkcjonowania gospodarki utrudnia przygotowanie sensownej odpowiedzi na zmiany klimatyczne. Dlatego też w obszarze ich zainteresowania znalazła się potrzeba zmiany ekonomicznej. Jako przykład podawano tu gospodarkę o obiektu zamkniętym, która ze względu na specyfikę swojego działania, może znacząco ograniczyć negatywny wpływ mial na zmiany klimatu. Tej gospodarce poświęcili jeden z numerów „Magazynu Miasta”, a o jej zasadzie działania w przekonujący sposób pisze Artur Celiński w „Relacji z innej planety”.

***

Kongres Polityki Miejskiej odbył się w dniach 14-16 listopada w Kielcach. Zdaniem organizatorów „1300 osób zajmujących się i interesujących się miastami zebrało się w jednym miejscu, aby poszerzyć swoją wiedzę o tym, jak robić miasta szczęśliwe, miasta lepsze do życia.” Magazyn Miasta był partnerem medialnym Kongresu. Członkowie naszej redakcji prowadzili również szereg kongresowych paneli i debat. Przygotowaliśmy także własną scenę, na której odbyło się ponad 15 rozmów podsumowujących przebieg KPM lub rozszerzających poruszane na nim wątki. Część z tych rozmów opublikujemy w formie podcastów – dokładnie tak, jak rozmowę, o której tu przeczytaliście. Nasze podcasty znajdziecie m.in. na platformie Anchor i Spotify. Polecamy także nasze audycje tworzone we współpracy z radiem TOK FM.