Blobfish jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwierząt głębinowych, choć jego internetowa sława opiera się na obrazie, który łatwo źle zinterpretować. Nazwa „blobfish” może oznaczać kilka spokrewnionych ryb. Słynna fotografia przedstawia Psychrolutes microporos, okaz „Mr Blobby” z ekspedycji NORFANZ w 2003 roku, pozyskany koło Nowej Zelandii. Potocznie tym określeniem bywają jednak nazywane również inne blisko spokrewnione ryby z rodziny Psychrolutidae, więc nie każda informacja o jednym gatunku automatycznie opisuje całą grupę. Odrębny gatunek, Psychrolutes marcidus, żyje przy dnie stoku kontynentalnego, przede wszystkim w rejonie południowej Australii i Tasmanii, a dostępne rekordy najczęściej wskazują głębokości około 600–1200 metrów. Tam jego ciało funkcjonuje pod wysokim ciśnieniem, w niskiej temperaturze i przy bardzo ograniczonym świetle. Słynny galaretowaty, „smutny” wygląd pochodzi natomiast z fotografii okazu wyniesionego z głębin i nie jest reprezentatywnym portretem żywej ryby w jej naturalnych warunkach. Blobfish stał się więc ikoną właśnie na styku biologii i kultury internetu: prawdziwe zwierzę zostało rozpoznane przez obraz przedstawiający je w bardzo nietypowym stanie fizycznym.
Czym jest blobfish i dlaczego jego wygląd bywa mylący?
W nazewnictwie potocznym blobfish może oznaczać różne ryby z rodziny Psychrolutidae. Najsłynniejszy okaz, „Mr Blobby”, należy do gatunku Psychrolutes microporos; został wyłowiony w 2003 roku na Norfolk Ridge w pobliżu Nowej Zelandii. Nie należy jednak zakładać, że każda ryba określana potocznie jako blobfish należy właśnie do tego gatunku. Nazwa jest używana szerzej także wobec innych przedstawicieli rodziny Psychrolutidae, co łatwo prowadzi do mieszania opisów, fotografii i danych o zasięgu. Jeśli mowa o słynnym okazie z ekspedycji NORFANZ i najbardziej znanym internetowym wizerunku, punktem odniesienia jest Psychrolutes microporos. Jeśli natomiast opis dotyczy „blobfishów” jako grupy, trzeba wyraźnie zaznaczyć szersze znaczenie nazwy. To rozróżnienie ma znaczenie również przy interpretowaniu wyglądu, bo poszczególne gatunki i okazy nie muszą wyglądać identycznie.
Największe zamieszanie powstaje jednak nie z powodu taksonomii, lecz sposobu, w jaki blobfish został sfotografowany i zapamiętany. Najbardziej rozpowszechniona fotografia pokazuje miękkie, rozlane ciało, szeroki pysk i twarz przypominającą ludzką minę. Jest to autentyczny obraz konkretnego okazu, ale wykonany po wyniesieniu go z dużej głębokości na powierzchnię. Miękkie tkanki ryby znalazły się wtedy w warunkach radykalnie odmiennych od tych, w których funkcjonowały wcześniej. Na końcowy wygląd mogły dodatkowo wpłynąć czas poza wodą, uszkodzenia związane z pozyskaniem okazu oraz sposób późniejszej dokumentacji. Fotografia nie jest więc „fałszywa”, ale pokazuje prawdziwe zwierzę w stanie, który nie odpowiada jego normalnemu wyglądowi w głębinie.

Jak wygląda blobfish w swoim naturalnym środowisku?
W głębinie blobfish ma znacznie bardziej zwartą i typowo rybią sylwetkę niż na zdjęciu, które rozsławiło go w internecie. Nadal jest zwierzęciem o miękkiej, luźno zbudowanej tkance i stosunkowo słabo rozwiniętym umięśnieniu, ale nie przypomina rozlanej galaretowatej masy. Jego ciało zachowuje formę odpowiadającą warunkom panującym setki metrów pod powierzchnią. Z tego powodu porównywanie żywej ryby głębinowej z okazem leżącym już na powierzchni prowadzi do mylącego wrażenia, jakby chodziło o dwa zupełnie inne zwierzęta. W rzeczywistości część różnicy wynika z warunków fizycznych i stanu tkanek po wydobyciu. Do tego dochodzą różnice między gatunkami i poszczególnymi okazami, których nie można oddzielić na podstawie każdego zdjęcia. Najbardziej reprezentatywny dla biologicznego wyglądu jest obraz zwierzęcia obserwowanego in situ, a nie okaz po wyniesieniu i przechowywaniu. Trzeba jednak pamiętać, że znane zdjęcia podwodne mogą pokazywać inne gatunki z tej rodziny.
Dlaczego blobfish „rozlewa się” po wyłowieniu?
Badacze muzeum Te Papa wskazują, że zasadniczą różnicę powoduje utrata podparcia przez wodę: miękkie, galaretowate tkanki pod wpływem własnego ciężaru opadają, a fałd skóry tworzy charakterystyczny „nos”. Zmiana ciśnienia i temperatury również odróżnia powierzchnię od głębin, ale samo stwierdzenie, że ryba „rozpływa się wyłącznie z powodu dekompresji”, jest nadmiernym uproszczeniem.
Popularne określenie blobfisha jako „najbrzydszej ryby świata” nie jest więc opisem zoologicznym. To kulturowa interpretacja fotografii, która wykorzystuje ludzką skłonność do dostrzegania twarzy i emocji w układzie cech zwierzęcia. Opadający kształt pyska bywa odczytywany jako smutek, zmęczenie albo niezadowolenie, choć z punktu widzenia biologii takie przypisywanie emocji nie opisuje rzeczywistego stanu psychicznego ryby.

Gdzie żyje blobfish i jakie warunki panują w jego środowisku?
Psychrolutes marcidus jest rybą przydenną związaną ze stokiem kontynentalnym. Najczęściej cytowane dane umieszczają go na głębokości około 600–1200 metrów, przede wszystkim w rejonie południowej Australii i Tasmanii. Ten przedział jest użytecznym opisem znanych rekordów, ale nie należy traktować go jak absolutnej granicy, poza którą gatunek nie może występować. Dane o zwierzętach głębinowych są w dużej mierze zależne od tego, gdzie prowadzono połowy, badania i pobieranie okazów. Rekordy muzealne oraz dane z połowów dennych nie pokrywają całego dna morskiego równomiernie. Różnice mogą też wynikać z identyfikacji taksonomicznej i z tego, czy dana baza odnosi rekord do P. marcidus, innego gatunku Psychrolutes czy szerszej grupy określanej potocznie jako blobfish. Mapa występowania pokazuje przede wszystkim miejsca udokumentowanych obserwacji, a nie kompletny zasięg całej populacji.
| Gatunek | Udokumentowany kontekst | Co można z niego wywnioskować? |
|---|---|---|
| Psychrolutes microporos | „Mr Blobby”; NORFANZ, Norfolk Ridge, połów z zakresu 1013–1340 m (2003) | Słynna fotografia przedstawia okaz po wyłowieniu, nie żywą rybę na dnie. |
| Psychrolutes marcidus | Wody Australii i Tasmanii; rejestrowany na głębokościach 600–1200 m | To odrębny gatunek; nie należy przypisywać mu automatycznie fotografii „Mr Blobby”. |
| Psychrolutes occidentalis (prawdopodobnie) | Podwodne zdjęcie ROV na ok. 1220 m przy północno-zachodniej Australii | Przykład bardziej zwartej sylwetki w wodzie, ale nie fotografia tego samego okazu. |
Środowisko na tej głębokości jest zupełnie inne niż warunki przy powierzchni. Panuje tam wysokie ciśnienie, niska temperatura i brak światła słonecznego, a dostępność pokarmu może być ograniczona. Dla blobfisha nie są to jednak „ekstremalne warunki”, z którymi organizm chwilowo musi sobie radzić. To jego normalne środowisko życia.
Dopiero gwałtowna zmiana następuje podczas wydobycia. Ryba przechodzi w krótkim czasie z wysokiego ciśnienia głębinowego do warunków powierzchniowych, a jej miękkie tkanki mogą zmienić kształt. Gdy zostaje wyjęta z wody, ciało traci podparcie wyporu, a grawitacja odkształca jego galaretowate tkanki. To właśnie dlatego informacje o siedlisku są niezbędne do zrozumienia słynnego zdjęcia – bez nich wygląd okazu po wyłowieniu może być błędnie uznany za jego standardową anatomię.
Nie wszystkie informacje o szerzej rozumianych blobfishach można przy tym przenosić na Psychrolutes marcidus. Nazwa potoczna obejmuje większy zakres niż pojedynczy gatunek, więc dane o głębokości i zasięgu powinny być zawsze wiązane z konkretnym oznaczeniem taksonomicznym.

Jak budowa blobfisha wiąże się z życiem w głębinach?
Miękka budowa blobfisha pasuje do szerszego obrazu funkcjonowania ryb głębinowych, ale tutaj szczególnie łatwo przejść od rozsądnego wniosku do zbyt prostego wyjaśnienia. Wysokie ciśnienie wpływa na białka, błony komórkowe i reakcje enzymatyczne organizmów, a niska temperatura oraz dostępność energii dodatkowo kształtują sposób funkcjonowania zwierząt. Ryby głębinowe mogą ograniczać koszt aktywnego ruchu i wykorzystywać tkanki o niewielkiej gęstości, lipidy lub inne rozwiązania ułatwiające utrzymanie odpowiedniej pływalności. Nie oznacza to jednak, że każdą cechę anatomii Psychrolutes marcidus można bezpośrednio wyjaśnić jednym mechanizmem. Jego miękka, słabo umięśniona budowa jest zgodna z ogólnym wzorcem ograniczania wydatków energetycznych obserwowanym u części organizmów głębinowych, lecz dostępny materiał nie pozwala uznać tego za w pełni potwierdzoną, pojedynczą adaptację właśnie tego gatunku. Podobnie tkanki o małej gęstości mogą pomagać ograniczać koszt utrzymywania pozycji w wodzie, ale szczegółowa funkcja „galaretowatej” budowy blobfisha nie została tutaj bezpośrednio wykazana. Najlepiej mówić więc o zestawie prawdopodobnych zależności między pływalnością, kosztami ruchu, dostępnością energii i warunkami głębinowymi, a nie o jednej prostej adaptacji „do ciśnienia”.
Podobny problem dotyczy żerowania. Warunki głębin mogą sprzyjać strategiom ograniczającym koszt aktywnego poszukiwania pożywienia, a dostępność detrytusu, małych bezkręgowców i innych źródeł pokarmu może wpływać na sposób zdobywania energii. Bez bezpośrednich danych o Psychrolutes marcidus nie należy jednak tworzyć szczegółowego scenariusza jego zachowania tylko na podstawie ogólnej teorii ekologii głębin.

Czym różni się rzeczywisty obraz blobfisha od jego internetowego wizerunku?
Największy błąd polega na ustawieniu sprawy jako „prawdziwy blobfish kontra fałszywe zdjęcie”. Słynna fotografia jest prawdziwa. Przedstawia rzeczywisty okaz, który po wyniesieniu z głębin miał charakterystyczny rozlany wygląd. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy zdjęcie traktuje się jako standardowy portret żywej ryby w naturalnym środowisku. W głębinie blobfish zachowuje bardziej zwartą, rybią sylwetkę, więc internetowy obraz reprezentuje przede wszystkim stan konkretnego okazu po zmianie warunków. Na jego wygląd mogły dodatkowo wpłynąć uszkodzenia, czas poza wodą i późniejsze postępowanie z okazem. Internet nie wymyślił wyglądu blobfisha, lecz wybrał najbardziej niezwykły stan zwierzęcia i uczynił go jego wizualną definicją.
Ocena fotografii wymaga więc kilku informacji naraz. Trzeba wiedzieć, jaki gatunek lub przynajmniej jaka grupa jest przedstawiona, z jakiej głębokości pochodzi okaz, jak został pozyskany oraz czy zdjęcie wykonano w środowisku naturalnym, po wyłowieniu czy po konserwacji. Bez tego dwa zdjęcia pozornie „blobfisha” mogą przedstawiać różne gatunki albo różne stany tego samego typu organizmu.
Wizerunek medialny dodatkowo upraszcza wygląd do kilku cech: dużego nosa, opadającej „twarzy” i galaretowatej konsystencji. Takie przedstawienie jest niezwykle łatwe do zapamiętania, ale biologicznie usuwa z obrazu środowisko, które tłumaczy, dlaczego ryba wyglądała w danym momencie właśnie w ten sposób.

Dlaczego blobfish stał się internetową ikoną?
Najbardziej znane zdjęcie blobfisha wiąże się z okazem Psychrolutes microporos, nazwanym „Mr Blobby”, pozyskanym podczas ekspedycji NORFANZ w 2003 roku. Fotografię wykonała Kerryn Parkinson na pokładzie statku badawczego „Tangaroa”. Samo zdjęcie miało wszystkie cechy obrazu łatwego do powielania: było niezwykłe, natychmiast rozpoznawalne i dawało się interpretować jak ludzka twarz. Opadający pysk mógł kojarzyć się ze smutkiem, rozczarowaniem czy złością, co ułatwiało antropomorfizację. W internecie taki obraz działa szczególnie dobrze, ponieważ można mu przypisywać emocje i dodawać podpisy bez znajomości biologicznego kontekstu. Kolejne publikacje oraz media społecznościowe wielokrotnie powtarzały ten sam motyw, stopniowo odrywając go od pierwotnej informacji o głębinowym pochodzeniu okazu. W 2013 roku blobfish wygrał internetowe głosowanie Ugly Animal Preservation Society, co jeszcze bardziej utrwaliło jego status symbolu „brzydkiego zwierzęcia”. Od tego momentu fotografia funkcjonowała już nie tylko jako ciekawostka zoologiczna, ale również jako mem, element humoru i rozpoznawalny motyw kultury internetowej. Popularność nie powstała więc z jednego zdjęcia w jednej chwili – była wzmacniana przez kolejne publikacje, antropomorfizację, media społecznościowe i konkurs z 2013 roku.
Jak powstało zdjęcie „Mr Blobby”? Relacja uczestnika wyprawy
Andrew Stewart, ichtiolog uczestniczący w wyprawie NORFANZ, opisał w 2024 roku na blogu muzeum Te Papa okoliczności powstania słynnej fotografii. 3 czerwca 2003 roku sieć wydobyła z Norfolk Ridge trzy blobfishe. Jeden z nich miał widocznego przy pysku pasożytniczego widłonoga, przez co wyglądał szczególnie charakterystycznie. Stewart uznał, że okaz warto sfotografować od przodu, i omówił taki kadr z Kerryn Parkinson, fotografką z Australian Museum. Zdjęcie wykonano na statku po wyłowieniu ryby. Oryginalna relacja pozwala więc ustalić nie tylko nazwisko fotografki i miejsce połowu, ale też dlaczego to właśnie frontalny portret stał się najbardziej rozpoznawalny. Nie jest to doświadczenie redakcji portalu, lecz relacja uczestnika badań.
Źródło relacji – Andrew Stewart i Thom Linley, muzeum Te Papa (2024).
Nie da się jednak rzetelnie sprowadzić całego sukcesu obrazu do jednej przyczyny. „Brzydota” jest oceną kulturową, a nie biologiczną właściwością ryby. Równie ważna mogła być łatwość odczytywania fotografii jak ludzkiej twarzy i wykorzystania jej jako wizualnego skrótu określonego nastroju.
Paradoks polega na tym, że wizerunek, który stał się najsłynniejszy, jest jednocześnie najsłabszym reprezentantem typowego wyglądu żywego blobfisha. Gdyby ryba była znana przede wszystkim z obserwacji głębinowych, prawdopodobnie nie wywoływałaby tak silnego skojarzenia z „rozlaną twarzą”.

Co w opowieści o blobfishu pozostaje uproszczeniem lub wymaga ostrożności?
Pierwszym uproszczeniem jest utożsamianie każdej ryby nazywanej blobfishem z Psychrolutes marcidus. Słynny „Mr Blobby” to Psychrolutes microporos, natomiast Psychrolutes marcidus jest innym gatunkiem. Nazwa potoczna może obejmować także kolejne blisko spokrewnione ryby. Dane o głębokości, zasięgu i wyglądzie trzeba więc odnosić do właściwego poziomu taksonomicznego. Drugim uproszczeniem jest przedstawianie fotografii z powierzchni jako typowego wyglądu żywego zwierzęcia. Zdjęcie jest autentyczne, ale pokazuje okaz po wyniesieniu z warunków głębinowych, a na jego stan mogły wpływać także uszkodzenia, czas poza wodą i późniejsze obchodzenie się z nim. Trzecim problemem jest przypisywanie każdej cesze miękkiego ciała konkretnej funkcji adaptacyjnej bez bezpośrednich danych dla tego gatunku. Ogólna biologia ryb głębinowych pozwala wskazywać prawdopodobne zależności, ale nie dowodzi szczegółowo funkcji każdego elementu anatomii konkretnego gatunku. Najwięcej błędów powstaje wtedy, gdy ogólną teorię, pojedyncze zdjęcie i dane dotyczące całej grupy łączy się w jeden pewny opis gatunku.
Ostrożności wymaga także opowieść o internetowej popularności. Dobrze udokumentowany jest ciąg od fotografii z 2003 roku do późniejszego obiegu medialnego oraz konkursu z 2013 roku. Znacznie trudniej wykazać, jaka część popularności wynikała dokładnie z antropomorfizacji, humoru, szoku wizualnego, algorytmicznego rozpowszechniania czy samej narracji o „najbrzydszym zwierzęciu”.
Nie można też traktować słynnego zdjęcia jako reprezentacji całej rodziny Psychrolutidae. Nawet poprawnie oznaczony pojedynczy okaz nie opisuje automatycznie wszystkich spokrewnionych gatunków, a różnice między fotografią in situ, okazem po wyłowieniu i materiałem zakonserwowanym dodatkowo komplikują porównania.
Najbezpieczniejszy sposób czytania informacji o blobfishu polega więc na sprawdzaniu kontekstu obrazu. Jeśli fotografia nie podaje gatunku, głębokości, sposobu pozyskania i warunków wykonania, jej wartość jako dokumentacji biologicznej jest znacznie mniejsza niż jej atrakcyjność wizualna.
Jaki obraz blobfisha wynika z połączenia biologii i kultury internetu?
Blobfish jest dobrym przykładem zwierzęcia, którego internetowy wizerunek wyrósł z rzeczywistej biologii, ale nie przedstawia jej w prosty sposób. Ryby z rodzaju Psychrolutes zamieszkują głębokie partie mórz, w warunkach wysokiego ciśnienia, niskiej temperatury i ograniczonego światła. Ich miękka, słabo umięśniona budowa jest zgodna z szeregiem zależności spotykanych u organizmów głębinowych, choć nie wszystkie funkcje tych cech zostały bezpośrednio wyjaśnione dla poszczególnych gatunków. Po wyniesieniu ryby na powierzchnię warunki fizyczne gwałtownie się zmieniają, a miękkie tkanki mogą przyjąć formę znaną ze słynnego zdjęcia. To właśnie ten stan okazu został następnie oderwany od środowiskowego kontekstu i powielony jako wizualna definicja blobfisha. Antropomorficzny charakter obrazu ułatwił memy i humor, a kolejne publikacje oraz konkurs z 2013 roku utrwaliły rozpoznawalność. Internetowa ikona powstała więc nie mimo różnicy między żywą rybą a słynną fotografią, ale w dużej mierze dzięki tej różnicy.
Nie oznacza to, że każdy etap tego łańcucha znamy z jednakową pewnością. Dobrze potwierdzone są pochodzenie i identyfikacja „Mr Blobby” jako Psychrolutes microporos, nietypowy stan słynnego okazu po wyniesieniu oraz późniejszy medialny obieg fotografii. Mniej pewne są szczegółowe funkcjonalne wyjaśnienia poszczególnych elementów budowy oraz dokładny udział każdego kulturowego mechanizmu w sukcesie memu.
Przy ocenie kolejnych materiałów o blobfishu najlepiej więc zadać trzy pytania: jaki gatunek jest przedstawiony, w jakich warunkach wykonano obserwację i czy opis dotyczy biologii zwierzęcia, czy kulturowej interpretacji jego wyglądu. Taka kolejność pozwala oddzielić to, co naprawdę wiadomo o organizmie, od tego, co dopowiedział internet.
Blobfish nie jest po prostu „najbrzydszą rybą świata”. Jest rybą głębinową, której nietypowy stan po wydobyciu stworzył jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów współczesnej kultury internetowej – i właśnie dlatego jego historia jest ciekawsza niż sam mem.
FAQ – najczęstsze pytania o blobfisha
Czy blobfish to jeden gatunek ryby?
Nie. Nazwa blobfish bywa używana wobec kilku ryb z rodziny Psychrolutidae. Słynny „Mr Blobby” to Psychrolutes microporos, a Psychrolutes marcidus jest osobnym gatunkiem.
Jaki gatunek przedstawia słynne zdjęcie blobfisha?
Według Australian Museum znany z internetu okaz „Mr Blobby” to Psychrolutes microporos. Został wyłowiony podczas ekspedycji NORFANZ w 2003 roku.
Dlaczego blobfish wygląda jak galareta?
Po wyjęciu z wody jego miękkie tkanki tracą podparcie wyporu i pod wpływem grawitacji opadają. Wygląd może też zależeć od stanu okazu i sposobu jego pozyskania.
Jak blobfish wygląda pod wodą?
Ryby z tej grupy obserwowane pod wodą mają bardziej zwartą, rybią sylwetkę. Część podwodnych fotografii przedstawia inne gatunki niż słynny „Mr Blobby”, dlatego nie należy bez sprawdzenia utożsamiać zdjęć.
Gdzie znaleziono „Mr Blobby”?
Słynny okaz pozyskano w czerwcu 2003 roku na Norfolk Ridge, na północny zachód od Nowej Zelandii. Sieć pracowała w zakresie głębokości 1013–1340 metrów.
Gdzie żyje Psychrolutes marcidus?
Ten gatunek jest związany z wodami południowej Australii, w tym Tasmanii. FishBase wskazuje dla niego głębokości 600–1200 metrów.
Dlaczego blobfish nazywa się najbrzydszym zwierzęciem świata?
W 2013 roku „Mr Blobby” wygrał głosowanie Ugly Animal Preservation Society. To nie klasyfikacja naukowa, lecz określenie pochodzące z kampanii popularyzującej ochronę mniej atrakcyjnych wizualnie zwierząt.
Źródła i bibliografia
Pokaż źródła (3)
- Australian Museum – „Blobfish (aka Mr Blobby)” — Potwierdza: identyfikację Psychrolutes microporos, lokalizację, zakres połowu NORFANZ, autorstwo zdjęcia oraz dokumentację okazu muzealnego.
- FishBase – „Psychrolutes marcidus” — Potwierdza: odrębność gatunku Psychrolutes marcidus, jego australijski zasięg i przedział głębokości 600–1200 m.
- Australian Museum – „World’s Ugliest Animal?” (2013) — Potwierdza: konkurs z 2013 roku, okoliczności zdjęcia i fakt, że „najbrzydsze zwierzę” było wynikiem głosowania, a nie klasyfikacją zoologiczną.



