Liguria nie jest po prostu długim pasem włoskich kurortów. Na około 350 kilometrach wybrzeża miasta, porty i plaże są niemal stale konfrontowane ze stromymi zboczami, dolinami i górskim zapleczem, które miejscami zaczyna się bardzo blisko morza. To właśnie ten układ tłumaczy zarówno niezwykłe krajobrazy regionu, jak i sporą część jego trudności logistycznych: dwa punkty położone niedaleko siebie na mapie nie zawsze dają się wygodnie połączyć samochodem, a kolej, statek lub przejście piesze mogą być bardziej naturalnym sposobem podróży.
Przy wyborze miejsca w Ligurii ranking „najpiękniejszych atrakcji” jest więc mniej użyteczny niż określenie głównego celu podróży. Innej części Ligurii warto szukać na trekking nad morzem, innej na plażowanie, a jeszcze innej, gdy priorytetem są historia, muzea i miejskie życie. Najpierw warto wybrać dominujące doświadczenie, później część Ligurii i bazę, a dopiero potem sprawdzać konkretne atrakcje oraz wykonalność przejazdów. W takim modelu najbardziej znane miejsce nie zawsze okazuje się najlepszym.
Co wyróżnia Ligurię między morzem a górami?
Najważniejszą cechą regionu jest bliskość bardzo różnych krajobrazów. Wybrzeże szybko przechodzi w strome zbocza, wzgórza i doliny, przez co zabudowa skupia się na ograniczonej przestrzeni pomiędzy morzem a górami. W jednym miejscu powstaje większe miasto portowe, w innym niewielka miejscowość wciśnięta pomiędzy skały, a kilka kilometrów dalej krajobraz może już nabierać charakteru górskiego. Liguria obejmuje więc nie tylko plaże i porty, ale również wsie, tarasy uprawne, szlaki oraz tereny leżące wyraźnie powyżej poziomu wybrzeża. Ten kontrast jest szczególnie mocny tam, gdzie góry wznoszą się niemal bezpośrednio od morza. Krajobraz, osadnictwo i transport są przez to ze sobą znacznie silniej powiązane niż w regionie o płaskim wybrzeżu. Topografia nie jest tu jedynie tłem atrakcji – w dużej mierze decyduje o tym, jak się je zwiedza.
Dobrze widać to w Genui. Miasto oferuje typowo miejskie doświadczenia – historyczne centrum, port, muzea i zabudowę dużej metropolii – a jednocześnie daje dostęp do wzgórz i tras bez konieczności opuszczania całego obszaru miejskiego. W innych częściach regionu przejście między morzem a bardziej wymagającym terenem następuje jeszcze szybciej. Cinque Terre łączą nadmorskie wsie z tarasami i szlakami, a okolice Portofino zestawiają niewielkie porty z obszarem pieszych tras i stromego wybrzeża.
Z tego powodu odległość podana w kilometrach bywa słabym wskaźnikiem trudności dnia. Sąsiednie miejscowości mogą być bardzo dobrze połączone pociągiem, ale dojazd samochodem wymagać krętej trasy i szukania parkingu. W innym miejscu końcowy odcinek do punktu widokowego trzeba pokonać pieszo, a różnica wysokości staje się ważniejsza niż sama odległość. Jeszcze gdzie indziej wygodną częścią przejazdu jest statek.
Jakie atrakcje i krajobrazy warto wyróżnić w Ligurii?
Atrakcje Ligurii łatwo podzielić na miejskie, nadmorskie, górskie, przyrodnicze i kulturowe, ale taki katalog szybko zaczyna upraszczać region. Genua jest przecież jednocześnie miastem historycznym, portowym, muzealnym i nadmorskim. Cinque Terre łączą wsie, morze, krajobraz rolniczych tarasów oraz trekking. Portovenere zestawia zabudowę i dziedzictwo z krajobrazem wybrzeża, a okolice Portofino pozwalają w jednym planie połączyć miejscowości nad morzem z pieszymi trasami. Najbardziej charakterystyczne miejsca Ligurii są często atrakcyjne właśnie dlatego, że należą do kilku kategorii naraz.
Cinque Terre tworzy pięć miejscowości: Monterosso al Mare, Vernazza, Corniglia, Manarola i Riomaggiore. Razem z Porto Venere i wyspami Palmaria, Tino oraz Tinetto należą do obszaru wpisanego w 1997 roku na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Chroniony krajobraz to nie tylko kolorowe domy nad wodą: jego ważną częścią są kamienne tarasy, na których od stuleci uprawiano winorośl i oliwki.
Dla podróżnego bardziej praktyczny jest więc podział według doświadczenia. Zwiedzanie miejskie kieruje uwagę przede wszystkim na Genuę. Plażowanie otwiera znacznie szerszy wybór miejscowości na obu częściach Riwiery. Trekking prowadzi do Cinque Terre, Monte di Portofino oraz innych odcinków stromego wybrzeża i zaplecza. Osoba zainteresowana fotografią może szukać miejsc łączących kolorową zabudowę, porty, skaliste brzegi i punkty położone powyżej morza.
Cinque Terre dobrze pokazują również koszt najbardziej efektownego krajobrazu. Malownicze położenie wsi i szlaków wynika z trudnego terenu, który później przekłada się na podejścia, schody, ograniczoną przestrzeń i większe znaczenie kolei. To, co tworzy wyjątkowy widok, może jednocześnie zmniejszać wygodę podróży. Przy osobie o ograniczonej mobilności albo nastawionej przede wszystkim na łatwe plażowanie ta sama cecha przestaje być wyłącznie zaletą.
Najważniejsze miasta i obszary Ligurii — czym się różnią?
Najbardziej użyteczny podział prowadzi pomiędzy Genuą, Riviera di Levante na wschodzie oraz Riviera di Ponente na zachodzie. Taki podział ułatwia zawężenie wyboru.
| Obszar | Najlepiej odpowiada | Główny kompromis |
|---|---|---|
| Genua | historii, muzeom, kulturze miejskiej, portowi i łączeniu miasta ze wzgórzami | mniej kurortowy charakter |
| Riviera di Levante | widokowym miejscowościom, trekkingowi, fotografii i krajobrazowi kulturowemu | większa presja turystyczna w najbardziej znanych miejscach |
| Riviera di Ponente | plażowaniu, kurortom i bardziej rozproszonemu rytmowi pobytu | atrakcje są mniej skoncentrowane w jednym słynnym klastrze |
| Zaplecze górskie | szlakom, ciszy, krajobrazowi i wolniejszemu zwiedzaniu | większe znaczenie kondycji i organizacji transportu |
Riviera di Levante skupia dużą część miejsc najmocniej kojarzonych z pocztówkowym obrazem Ligurii: Camogli, Santa Margherita Ligure, Portofino, Sestri Levante, Cinque Terre, Porto Venere i Zatokę Poetów. Wschodnia część regionu ma silnie krajobrazowy charakter i łatwo połączyć tu zabudowę nadmorskich miejscowości ze spacerami oraz trekkingiem. To dobry kierunek dla podróżnych, którzy są gotowi zaakceptować pewien koszt logistyczny i fizyczny w zamian za dużą koncentrację widokowych miejsc.
Ponente rozciągające się na zachód od Genui ma bardziej rozproszony i wypoczynkowy profil. Wśród charakterystycznych miejsc pojawiają się między innymi Finale Ligure, Albenga, Sanremo oraz Riviera dei Fiori. Tę część łatwiej dopasować do planu, w którym większą rolę odgrywa pobyt nad morzem, plaża i mniej intensywne przemieszczanie się pomiędzy najbardziej znanymi ikonami regionu. Nie znaczy to, że całe Ponente jest spokojne albo że Levante nie oferuje wypoczynku – to jedynie różnica dominującego charakteru.
Jeśli obok plaż zależy Ci na zabytkach, w zachodniej części regionu uwagę warto skierować także na historyczną zabudowę Albengi. Na wschodzie dobrym uzupełnieniem nadmorskich widoków może być Sestri Levante ze znaną Baia del Silenzio. Dzięki temu wybór nie sprowadza się do dwóch najbardziej rozpoznawalnych nazw: Cinque Terre i Portofino.
Genua działa według zupełnie innej logiki. Nie należy porównywać jej z Cinque Terre czy kurortem pytaniem, które miejsce jest „ładniejsze”. Genua oferuje więcej muzeów, zabytków i usług, daje też inne możliwości przy gorszej pogodzie i dobrze nadaje się na bazę dla osoby, która nie chce podporządkować całego pobytu plażom lub trekkingowi. Jednocześnie bliskość morza i wzgórz nie pozwala sprowadzić jej do typowego city breaku oderwanego od reszty Ligurii.
Na pierwszy dzień w Genui dobrym punktem programu jest spacer ulicą Via Garibaldi wśród Palazzi dei Rolli. Na listę UNESCO w 2006 roku wpisano zespół Strade Nuove i 42 pałace systemu Rolli; część rezydencji można zwiedzać, w pozostałych ogląda się przede wszystkim fasady i dziedzińce. To konkretny powód, by przeznaczyć na Genuę więcej niż krótki przystanek w drodze do nadmorskich wsi.
Które miejsca pasują do różnych sposobów zwiedzania?
Jeżeli głównym celem jest zwiedzanie miasta, najbardziej oczywistym wyborem pozostaje Genua. Duża skala pozwala wypełnić pobyt historią, muzeami i dziedzictwem morskim, a jednocześnie nie zamyka drogi do dalszych wycieczek. Taki wariant jest szczególnie użyteczny, gdy nie wszyscy uczestnicy podróży chcą codziennie chodzić po szlakach albo gdy termin wiąże się z mniej stabilną pogodą.
Cinque Terre najlepiej odpowiadają osobom szukającym widokowych miejscowości, fotografii, spacerów i trekkingu. Trzeba jednak oddzielić wyobrażenie o „pięciu wioskach nad morzem” od rzeczywistego obciążenia. Strome dojścia, schody oraz różnice wysokości mogą mocno zmieniać dzień, zwłaszcza przy łączeniu kilku miejsc i szlaku. Monterosso wyróżnia się większą plażą od pozostałych miejscowości kompleksu, dlatego będzie łatwiejszym kompromisem dla osoby chcącej połączyć Cinque Terre z bardziej klasycznym wypoczynkiem nad wodą.
Portofino i Monte di Portofino są ciekawym rozwiązaniem dla podróżnego, który nie chce wybierać pomiędzy miejscowością nad morzem, krajobrazem i pieszą trasą. Jednego dnia można tu budować program wokół zatok, zabudowy, widoków, szlaku oraz elementów dziedzictwa. Ceną jest to, że nie jest to doświadczenie całkowicie bezwysiłkowe, jeśli rzeczywiście wykorzystuje się teren, a nie jedynie dociera do samego Portofino.
Plażowanie przemawia mocniej za większym kurortem lub częścią Ponente, szczególnie gdy ważniejsza jest wygoda dnia niż ciągła zmiana punktów. Popularna miejscowość widokowa z niewielką plażą może latem oferować znacznie mniej komfortu niż mniej znane miejsce dysponujące większą przestrzenią. Różnica staje się szczególnie ważna dla rodzin, osób o ograniczonej sprawności lub podróżnych, którzy nie chcą organizować całego dnia wokół kolei i podejść.
Dostępność, teren i trudność zwiedzania — co ma znaczenie w praktyce?
W Ligurii pytanie „czy da się tam dojechać?” jest zbyt proste. Trzeba sprawdzić cały ciąg od miejsca noclegu do faktycznego celu dnia: dojazd do stacji, przejazd, ewentualną przesiadkę, drogę ze stacji, schody, przewyższenie oraz powrót. Nadmorska miejscowość może mieć świetne połączenie kolejowe, a mimo to ostatnie kilkaset metrów do noclegu lub punktu widokowego może być najbardziej wymagającą częścią trasy. W innych miejscach głównym ograniczeniem będzie parking albo konieczność przejazdu wąskimi drogami. To dlatego czysta odległość na mapie nie opisuje dobrze wysiłku.
Cinque Terre są dobrym przykładem tej różnicy. Kolej między Levanto a La Spezią pozwala stosunkowo sprawnie przemieszczać się pomiędzy miejscowościami, a w sezonie funkcjonuje także 5 Terre Express. Nie znaczy to jednak, że cała wizyta jest łatwa fizycznie. Stacja jest tylko początkiem: mogą dojść schody, strome ulice oraz trasy piesze. Przed trekkingiem trzeba sprawdzić dystans i przewyższenie, ale również oficjalną informację o dostępności konkretnego odcinka.
| Środek transportu | Kiedy pomaga | Na co uważać |
|---|---|---|
| Pociąg | Przejazdy między Genuą, Levanto, Cinque Terre i La Spezią | Droga od stacji do celu może prowadzić po schodach lub pod górę |
| Samochód | Dojazdy w głąb regionu i do miejsc poza główną linią kolejową | Wąskie drogi, ograniczony parking w popularnych miejscowościach |
| Statek | Widoki na wybrzeże i niektóre połączenia między portami | Kursy zależą od sezonu i warunków na morzu |
| Pieszo | Krajobrazy, tarasy uprawne i punkty widokowe | Sprawdź przewyższenie, pogodę i status wybranej trasy |
Via dell’Amore podlega osobnym zasadom dostępu i wymaga rezerwacji. Ten przykład dobrze pokazuje, dlaczego stare założenie „po prostu przejdziemy szlakiem między wioskami” może nie działać. System tras nie powinien być traktowany jako niezmienna sieć dostępna każdego dnia w identycznym zakresie.
Dla turystów indywidualnych przejście Via dell’Amore, liczące około 900 metrów, odbywa się po wcześniejszej rezerwacji określonego terminu. Standardowa trasa prowadzi jednokierunkowo od Riomaggiore do Manaroli i zajmuje około 30 minut. Nie należy mylić biletu na to przejście ze zwykłym biletem kolejowym ani zakładać, że wszystkie inne odcinki szlaków mają identyczne zasady.
Pogoda zwiększa obciążenie niezależnie od technicznej klasy szlaku. Wysoka temperatura i ekspozycja na słońce mogą sprawić, że trasa odpowiadająca kondycji w chłodniejszym dniu będzie znacznie bardziej męcząca latem. Lokalne autobusy mogą ograniczyć część wysiłku, ale również one nie zmieniają charakteru całego terenu.
Nie da się też wyznaczyć uniwersalnego czasu przejścia odpowiedniego dla każdego podróżnego. Tempo zależy od kondycji, temperatury, postojów, tłoku i profilu trasy. Informacja o długości szlaku jest potrzebna, lecz bez przewyższenia może tworzyć fałszywe poczucie łatwości.
W parku wskazywane są wybrane trasy możliwe do wykorzystania przez osoby z niepełnosprawnościami przy użyciu specjalistycznej Joelette, lecz nie świadczy to o powszechnej bezbarierowości Cinque Terre. Przy ograniczonej mobilności każdą trasę trzeba rozpatrywać indywidualnie.
Realną dostępność określa najsłabszy element całego łańcucha podróży. Łatwy pociąg nie usuwa stromego dojścia, a wygodny parking nie gwarantuje prostego podejścia na punkt widokowy. Trudniejszy dostęp może prowadzić do bardziej kameralnego i panoramicznego miejsca, ale jest korzyścią tylko wtedy, gdy wysiłek, pogoda i możliwość bezpiecznego powrotu mieszczą się w możliwościach podróżnych.
Jak sezon i warunki wpływają na zwiedzanie Ligurii?
Lato najlepiej odpowiada podróży skoncentrowanej na morzu, ale jednocześnie zwiększa temperaturę, zatłoczenie i obciążenie najbardziej popularnych miejsc. Wiosna oraz jesień mogą zapewniać korzystniejszy kompromis dla spacerów, zwiedzania miast i umiarkowanego trekkingu. Zimą część infrastruktury turystycznej i transportowej może natomiast działać w mniejszym zakresie. Nie daje to jednak jednej prostej odpowiedzi na pytanie o najlepszy miesiąc, ponieważ sezon wpływa inaczej na plażę, miasto i szlak.
Przy trekkingu pogoda jest tylko jednym z elementów. Intensywne opady mogą zwiększyć śliskość tras i prowadzić do czasowych zamknięć, ale dostęp bywa ograniczany również ze względu na prace lub wydarzenia. Dobra prognoza na dany dzień nie jest więc równoznaczna z otwartą trasą.
Podobnie nie powinno się automatycznie uznawać, że zakończenie alertu oznacza natychmiastowy powrót do normalnych warunków. Po deszczu potrzebna jest aktualna informacja zarządcy konkretnego szlaku. Komunikat o ponownym otwarciu jednego odcinka nie opisuje też stanu wszystkich pozostałych tras.
Latem istotny staje się rytm dnia. Wcześniejszy start ogranicza ekspozycję na najwyższą temperaturę podczas trekkingu, a przy zwiedzaniu miast lub plażowaniu pozwala ominąć część najbardziej intensywnego obciążenia.
Transport również ma sezonowy wymiar. Jeśli plan opiera się na pociągach pomiędzy nadmorskimi miejscowościami, rozkład trzeba sprawdzić dla konkretnej daty. Nie należy zakładać, że połączenia poza głównym sezonem będą miały identyczną częstotliwość jak w okresie wzmożonego ruchu.
W 2026 roku oferta związana z Cinque Terre obejmuje sezon od 14 marca do 1 listopada; właśnie w tym przedziale działają rozwiązania kolejowe i taryfowe opisane dla głównego sezonu. Poza nim nie powinno się przenosić letnich założeń dotyczących częstotliwości oraz organizacji przejazdu bez ponownego sprawdzenia rozkładu.
Jak połączyć miasta, wybrzeże i góry w jednym planie?
Najczęstszy błąd przy dłuższej podróży po Ligurii polega na traktowaniu regionu jak szeregu punktów, które wystarczy wpisać do planu według kolejności na mapie. Topografia i układ transportu sprawiają, że znacznie lepiej działa grupowanie miejsc wzdłuż jednej osi. Regionalne pociągi łączą główne miejscowości wybrzeża, w tym Genuę, Savonę, Levanto i La Spezię, więc przy krótkim wyjeździe naturalne jest korzystanie z jednej dobrze położonej bazy. Gdy plan zaczyna łączyć odległe części Ponente, Genuę i Cinque Terre, codzienne powroty zaczynają odbierać coraz większą część czasu. Wtedy druga baza może uprościć podróż bardziej niż pozostawanie przez cały pobyt w jednym efektownym, lecz peryferyjnym miejscu. Nie chodzi o minimalizowanie każdej przesiadki, ale o ograniczenie powtarzających się przejazdów. Baza blisko stacji bywa w Ligurii cenniejsza niż bardziej malowniczy nocleg wymagający dodatkowego transferu każdego ranka i wieczora.
Dla samych Cinque Terre Levanto lub La Spezia mogą działać jako funkcjonalne punkty wypadowe. Jeżeli pobyt obejmuje jednocześnie Genuę, zachodnią Riwierę i wschodni kraniec regionu, korzystniejsze może być rozdzielenie noclegów.
W jednym dniu najlepiej łączyć miejsca położone na tej samej osi transportowej. Gdy do celu potrzebny jest jeszcze autobus albo statek, taki odcinek powinien być traktowany jako dodatkowy blok, a nie niewielki dodatek do wcześniej wypełnionego programu. Właśnie te końcowe transfery najłatwiej przecenić przy układaniu planu z samej mapy.
Przy dłuższej podróży rozsądny plan nie powinien więc maksymalizować liczby odwiedzonych miejsc. Kilka dni po wschodnim wybrzeżu może działać z jednej bazy, ale dołożenie Genui i Ponente zmienia skalę podróży. Zmiana noclegu staje się uzasadniona wtedy, gdy oszczędza powtarzalne przejazdy i daje więcej czasu na właściwe zwiedzanie niż koszt samego przeniesienia bagażu.
Od czego zależy ostateczny wybór miejsc w Ligurii?
Pierwsze pytanie nie powinno brzmieć „co jest najpiękniejsze?”, lecz „po co jadę do Ligurii?”. Jeśli odpowiedzią jest trekking i krajobraz, naturalnie rośnie znaczenie Levante oraz Cinque Terre. Jeśli podstawą ma być morze i spokojniejszy wypoczynek, większą wagę może uzyskać Ponente albo większy kurort. Historia, muzea i miejska atmosfera przesuwają punkt ciężkości w stronę Genui. Poszukiwanie ciszy, lokalnego krajobrazu i wolniejszego rytmu może z kolei prowadzić dalej od najbardziej znanych miejsc wybrzeża. Cel podróży powinien eliminować część opcji jeszcze przed porównywaniem konkretnych atrakcji.
Drugi filtr to wykonalność. Trzeba uwzględnić długość pobytu, kondycję, transport, liczbę podejść, schody oraz czas potrzebny na dojścia i przesiadki. Miejsce idealne fotograficznie może być złym wyborem dla osoby, która nie chce codziennie pokonywać stromego terenu. Z kolei łatwiejsza baza może otworzyć znacznie większy fragment regionu.
Trzecia warstwa to sezon i aktualne warunki. Tłok, upał, stan tras oraz częstotliwość transportu mogą zmienić ocenę tego samego miejsca. Część tych cech jest stała – strome położenie Cornigli albo miejski charakter Genui nie znikną – ale rzeczywista dostępność szlaku czy rozkład pociągu wymagają bieżącego sprawdzenia.
Dopiero po tych filtrach warto rozważać różnice estetyczne i osobiste preferencje. Jedna osoba wybierze niewielką wieś wymagającą większego wysiłku, bo sam krajobraz uzasadnia trudność. Inna uzna większą miejscowość z łatwą plażą i stacją za znacznie lepszy sposób wykorzystania urlopu. Oba wybory mogą być równie trafne.
Najpierw wybierz rodzaj wypoczynku i bazę, a następnie sprawdź przejazdy, wysiłek, termin i plan awaryjny. Dopiero w tych ramach „najpiękniejsze miejsce Ligurii” zaczyna mieć praktyczne znaczenie. Nie musi nim być najbardziej znany punkt regionu, lecz ten, który najlepiej realizuje cel podróży przy akceptowalnym koszcie czasu, wysiłku i organizacji.
Najczęstsze pytania o Ligurię
Co zobaczyć w Ligurii podczas pierwszej wizyty?
Dobrym połączeniem jest Genua i co najmniej jedna miejscowość Riviera di Levante. Przy dłuższym pobycie warto dodać Cinque Terre, Portofino lub wypoczynek w zachodniej części regionu. Nie trzeba odwiedzać wszystkich tych miejsc podczas jednej podróży.
Czy Cinque Terre można zwiedzić w jeden dzień?
Tak, kolej ułatwia odwiedzenie kilku miejscowości w jeden dzień. Jeśli jednak planujesz również trekking, rozsądniej wybrać mniej punktów i uwzględnić czas potrzebny na podejścia, postoje i przesiadki.
Która miejscowość Cinque Terre ma najlepsze warunki do plażowania?
Monterosso al Mare ma większą plażę niż pozostałe miejscowości Cinque Terre, dlatego zwykle jest wygodniejszym wyborem dla osób, które chcą połączyć zwiedzanie z odpoczynkiem nad wodą.
Czy na Via dell’Amore trzeba rezerwować wejście?
Tak. Turyści indywidualni muszą wybrać termin i zarezerwować wejście. Trasa prowadzi standardowo od Riomaggiore do Manaroli; przed podróżą warto sprawdzić aktualne warunki udostępniania.
Czy lepiej poruszać się po Ligurii pociągiem czy samochodem?
Pociąg jest szczególnie wygodny przy zwiedzaniu miejscowości leżących na linii wybrzeża, zwłaszcza Cinque Terre. Samochód pomaga dotrzeć do części obszarów położonych w głębi regionu, lecz parkowanie w popularnych miasteczkach bywa trudne.
Gdzie w Ligurii pojechać na plażę, a gdzie na zwiedzanie?
Na wypoczynek nad morzem warto porównać kurorty Riviera di Ponente i Monterosso. Osobom zainteresowanym muzeami, architekturą i historią więcej zaoferuje Genua. Widokowe spacery to mocna strona Cinque Terre i okolic Portofino.
Kiedy najlepiej wybrać się na szlaki w Ligurii?
Wiosna i jesień często zapewniają bardziej komfortowe temperatury niż środek lata. Niezależnie od pory roku przed wyjściem na szlak należy sprawdzić pogodę, przewyższenia oraz komunikaty o otwarciu wybranego odcinka.
Bibliografia i źródła
Pokaż źródła (4)
Bibliografia i źródła
Pokaż źródła (4)
- UNESCO World Heritage Centre – Portovenere, Cinque Terre, and the Islands (Palmaria, Tino and Tinetto) — UNESCO (1997). Potwierdza: wpis na listę UNESCO, pochodzenie krajobrazu tarasowego oraz wykaz miejsc objętych ochroną.
- Travel around 5 Terre – 5 Terre Express — Trenitalia (2026). Potwierdza: terminy i zasady taryfowe przejazdów kolejowych na odcinku Levanto–La Spezia w 2026 roku.
- Modalità di fruizione della Via dell’Amore — Parco Nazionale delle Cinque Terre (2026). Potwierdza: obowiązek rezerwacji i kierunek zwiedzania Via dell’Amore.
- Palazzi dei Rolli – UNESCO Heritage — Visit Genoa / Comune di Genova (b.d.). Potwierdza: zespół Strade Nuove i pałaców Rolli, wpis UNESCO z 2006 roku oraz zasady zwiedzania pałaców.



